Sprang


ydegirlWaarom sprang?

Door mijn werk in het Drents Museum in Assen leerde ik voor het eerst de techniek sprang kennen. Het museum heeft een aantal veenlijken in de collectie waaronder het meisje van Yde. Zij was pas 16 jaar toen zij met een band gemaakt in de sprangtechniek werd gewurgd. Haar lichaam werd in het veen achtergelaten, waarschijnlijk als offergave aan de goden. Toen haar lichaam in 1896 werd gevonden had ze de sprangband nog steeds om haar nek. Omdat het meisje van Yde onderdeel is van de collectie van het museum wordt er in de OntdekkingsKamer voor kinderen de sprang techniek aangeboden aan de oudere kinderen. Daar heb ik deze techniek dan ook geleerd (met speciale dank aan mevr. Bos) maar als lid van Byfrost heb ik me verder verdiept in deze oude vlechttechniek en sindsdien ben ik een beetje verslaafd aan sprangen… Een link naar de uitleg van de techniek vind je onderaan deze pagina.


bogbodycapGeschiedenis

Sprang is een hele oude techniek. Het ontstaan van de techniek is ouder dan de eerste weefsels. Het is een logische gedachte (al is het bijna niet te bewijzen) dat weven waarschijnlijk is ontstaan vanuit de techniek sprang. Sommige mensen noemen sprang daarom ook wel de moeder van alle textiele werkvormen. De oudste archeologische vondsten zijn gedateerd 1400 jaar voor Chr. (de bronstijd). Dit zijn haarnetjes en vrouwenmutsen maar uit latere perioden kennen we ook riemen, banden, tassen, kousen, tabaksbuidels en andere artikelen. Zoals wel meer technieken is het sprang uitgevonden, gebruikt, vergeten en herontdekt op verschillende plaatsen op de wereld. In verschillende gebieden zoals Scandinavië, Peru en Moldavië is de techniek nooit helemaal uitgestorven en heeft het tot de dag van vandaag overleeft. Het heeft nog steeds een plek in de folklore van deze gebieden. Wat we nu weten over deze techniek is gebaseerd op de kennis over deze techniek uit deze voorgenoemde gebieden en op de weinige archeologische vondsten. Vroege vondsten uit de brons-, ijzer- of de Romeinse tijd maar ook uit de middeleeuwse perioden zijn zeldzaam. De gebruikte materialen blijven zelden bewaard. Dit betekend dat we maar een gefragmenteerd beeld hebben van het aantal voorwerpen dat in vroegere tijden werden gemaakt in deze techniek of welke patronen de mensen gebruikten.


greecevaseEgyptisch vlechten

Een paar vondsten in Egypte waren aan het einde van de 19e eeuw de reden dat de techniek in Nederland opnieuw werd geïntroduceerd. Het is ook de reden waarom de techniek in eerste instantie bekend stond als Egyptisch vlechtwerk. Later realiseerden archeologen zich dat dezelfde techniek nog steeds bestond in o.a. Zweden en dat de daar gebruikte term sprang correcter bleek te zijn. Deze naam wordt gebruikt in Duitsland, Denemarken, Zweden en Engeland. In Nederland schreef mevr. E Siewertsz van Reezema een serie artikelen over de techniek en zij was dan ook grotendeels verantwoordelijk voor het verspreiden van de kennis over deze eeuwenoude techniek. De sprangtechniek is zelfs langere tijd opgenomen geweest in het curriculum van verschillende HBO opleidingen op het gebied van textiele werkvormen.


tabaksbuidelModern sprang

Vandaag de dag is er slechts een klein groepje mensen die de techniek beheerst. Een deel hiervan heeft in de jaren 50 tot 70 de techniek geleerd op een van voorgenoemde opleidingen of zijn net als Blue geïnteresseerd experimentele archeologie en levende geschiedenis. En toch moet de techniek sprang niet zo heel lang voor de herontdekking zijn uitgestorven. In de 18 en 19e eeuw werden bijvoorbeeld de officierssjerpen voor de hogere militaire gemaakt in de sprang techniek. Dichter bij (mijn) huis is Groningen. In deze provincie was het tot in de 19e eeuw gebruikelijk dat de mannen hun pruimtabak bij zich droegen in speciaal hiervoor gemaakt tabaksbuidels. Het gat in de buidel waardoor de tabak eruit kon worden genomen, werd afgesloten door een metalen ring. Deze buidels werden bijna altijd in de sprangtechniek gemaakt omdat de rekbaarheid van sprang hier erg geschikt voor was. Op de foto hierboven zie je een moderne replica van zo’n tabaksbuidel. Deze replica is gemaakt door mevrouw Bos. Een aantal van haar werkstukken heb ik ook op de site gezet.

Volg het bord Textile~Sprang van DenBlauwen op Pinterest.

“Sprang, egyptisch vlechten” ~ Fenny Nijman

“Sprang, een oude vlechttechniek” ~ Tine Abrahamsson

“Egyptisch vlechtwerk” ~ E. Siewertsz van Reezema

“The techniques of sprang” ~ Peter Collingwood
Sommige van deze titels zoals Fenny Nijman’s zijn niet erg moeilijk te vinden, anderen zijn zeldzamer. Als je een bepaalde titel zoekt maar niet kan vinden, stuur dan even een e-mail, misschien kunnen we je helpen…

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *