Veenlijken in Europa

Rond het begin van onze jaartelling waren grote delen van Noordwest Europa met veen bedekt. Het veen is een soort moerasachtig gebied. Het bestaat uit niet helemaal verteerde plantenresten en heeft een conserverende werking. Organisch materiaal wordt in het veen geconserveerd door o.a. het zeer lage zuurstofgehalte en de zeer hoge zuurgraad in het veenwater. Het veenmos speelt ook een erg belangrijke rol.


09_flowers2
Veenmos

Veenmos heeft een antiseptische werking, waardoor het de groei van bacteriën voor een deel tegenhoud maar niet helemaal. De stof die verantwoordelijk lijkt voor de conserverende werking van veenmos heet sphagnan. Deze stof zorgt ervoor dat de veenlijken wel gelooid lijken en hun specifieke bruine kleur krijgen. Ook de rode kleur van het haar die alle veenlijken gemeen hebben, komt door het verblijf in het veen. Veel enzymen kunnen een super sterke binding aangaan met het sphagnan en houden dan op om als enzymen te werken.


huldreveenkleding
Bewaard

Hierdoor wordt de afbraak van organisch materiaal in venen tegengehouden. Niet volledig natuurlijk, er is wel degelijk verval van de veenlijken, alleen gaat het heel erg langzaam. Meestal worden alleen de botten en huid bewaard, maar soms ook de weke delen zoals organen en haren. Deze veenlijken worden voornamelijk gevonden in het zogeheten hoogveen. Veenlijken waarvan alleen de skeletten zijn bewaard komen vooral uit het laagveen. Ook wordt er in het hoogveen meer textiel bewaard dan in laagveen.


peat
Turfwinning

De ooit uitgestrekte veengebieden in noordwest Europa zijn bijna helemaal afgegraven vanwege turfwinning. Hierdoor er slechts nog speldenprikjes veengebied overgebleven. Tijdens het turfgraven kwamen veenarbeiders soms overblijfselen tegen uit een ver verleden, zoals sieraden en aardewerken soms zelfs textiel. Ook zijn er in het veen complete van boomstammen gemaakte wegen gevonden, evenals een houten tempeltje, karkassen van dieren en voedsel zoals brood en gedroogd fruit.


eerste-foto
Veenlijken

De beroemdste veenvondsten zijn de veenlijken.
Veel van de honderden veenlijken die zijn gevonden, zijn na hun ontdekking herbegraven, meestal op het plaatselijke kerkhof. Ook werden ze soms als afval weggegooid of juist tot een kostbaar medicijn vermalen (Mummica). Er zijn dus veel meer veenlijken geweest dan nu nog bekend. Van sommige resten nog foto’s, van anderen hebben we slechts een kleine vermelding in een artikel in een oude krant. Niet alle veenlijken komen uit dezelfde periode. Sommige komen uit de bronstijd, anderen uit de Ijzer/Romeinse tijd, maar er zijn ook middeleeuwse veenlijken bekend. De meeste veenlijken komen toch wel uit uit de periode 500 voor, tot 500 na Christus.


230px-Tacitus01
Tacitus

Vroeger dacht men dat het om mensen ging die in het moeras waren verdwaald. Ook werd er gesuggereerd dat het ging om misdadigers die zijn veroordeeld. Hier wordt vaak verwezen naar de geschriften van de Romeinse geschiedschrijver Tacitus. Tacitus schreef in zijn Germania over de gewoonte bij de Germanen om voorwerpen zoals bijvoorbeeld wapens te offeren in het water. Deze zijn ook veel teruggevonden. Maar ook beschrijft Tacitus hoe terechtgestelde mensen soms werden verdronken! Tegenwoordig neemt men aan dat veel van de gevonden veenlijken zijn geofferd. De aanwijzingen hiervoor zijn bijvoorbeeld de gewelddadige dood die veel veenlijken zijn gestorven en de manier waarop ze in het moeras zijn begraven. Hun keel was soms doorgesneden of ze zijn opgehangen. Een aantal veenlijken is met stokken in het veen vastgezet. Opvallend veel hadden een soort lichamelijke afwijking en bij meerderen was vlak voor hun dood de helft van hun schedel geschoren… De exacte betekenis hiervan is niet bekend.


nieuw-weerdingen_darmen
Respect

In het veen van Denemarken, Duitsland, Ierland, Groot-Brittannië en Nederland zijn meer dan 2000 lichamen gevonden. Deze doden zijn vaak duizenden jaren oud en bieden ons de kans meer te leren over het dagelijks leven van de mensen in deze tijd. De kleinste details, zoals kleding of zelfs voedselresten in de maag zijn vaak nog herkenbaar.
Maar hoeveel we ook kunnen leren van de lichamen over een tijdsperiode in onze geschiedenis waar we zo weinig van weten, we mogen niet uit het oog verliezen dat we hier te maken hebben met de overblijfselen van echte mensen zoals jij en ik. Deze moeten natuurlijk met respect behandeld worden.

Wij hopen dan ook dat niemand aanstoot neemt aan de volgende opsomming van Europese veenlijken. De verschillende veenlijken zijn ingedeeld op verschillende pagina al naar gelang hun vindplaats (land).

Chronologische lijst bekende veenlijken

In deze lijst staan alleen de veenlijken waarvan een datering bekend is. Deze datering is uiteraard per benadering. Voor een completere lijst verwijs ik graag door naar het boek “Vereeuwigd in het veen” van Wijnand van der Sanden

Deze lijst is ongetwijfeld nog niet compleet en kan nog verder worden aangevuld. Mis je een veenlijk? Geef het vooral door!

Volg het bord Bog bodies van DenBlauwen op Pinterest.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *