Sprang

Waarom sprang

De sprangband van het meisje van Yde zoals te zien in het Drents Museum in Assen.

Door mijn werk in het Drents Museum in Assen leerde ik voor het eerst de techniek kennen. Het museum heeft een aantal veenlijken in de collectie waaronder het meisje van Yde. Zij is pas 16 jaar toen zij met een band gemaakt in de sprangtechniek werd gewurgd. haar lichaam werd in het veen achtergelaten, waarschijnlijk als offergave aan de goden. Toen haar lichaam in 1896 werd gevonden had ze de sprangband nog steeds om haar nek. Omdat het meisje van Yde onderdeel is van de collectie van het museum wordt er in de OntdekkingsKamer voor kinderen de sprang techniek aangeboden aan de oudere kinderen. Daar heb ik deze techniek dan ook geleerd (met speciale dank aan mevr. Bos) maar als lid van Byfrost heb ik me verder verdiept in deze oude vlechttechniek en sindsdien ben ik een beetje verslaafd aan sprangen...
Een link naar de uitleg van de techniek vind je onderaan deze pagina.

History

Sprang is een hele oude techniek. Het ontstaan van de techniek is ouder dan de eerste weefsels. Het is een logische gedachte al is het moeilijk te bewijzen dat weven waarschijnlijk is ontstaan vanuit de techniek sprang. Sommige mensen noemen sprang daarom ook wel de moeder van alle textiele werkvormen.
De oudste archeologische vondsten zijn gedateerd 1400 jaar voor Chr. (de bronstijd).
Dit zijn haarnetjes en vrouwen mutsen maar uit latere perioden kennen we ook riemen, banden, tassen, kousen, tabaks buuidels en andere artikelen. Zoals wel meer technieken is het sprang uitgevonden, gebruikt, vergeten en herontdekt op verschillende plaatsen op de wereld. In verschillende gebieden zoals Skandinavie, Peru en Moldavie is de techniek nooit helemaal uitgestorven en heeft het tot de dag van vandaag overleeft. Het heeft nog steeds een plek in de folklore van deze gebieden.
Wat we nu weten over deze techniek is gebaseerd op de kennis over deze techniek uit deze voorgenoemde gebieden en op de weinige archeologische vondsten. Vroege vondsten uit de brons-, ijzer- of de Romeinse tijd maar ook uit de middeleeuwse perioden zijn zeldzaam. De gebruikte materialen blijven zelden bewaard.
Dit betekend dat we maar een gefragmenteerd beeld hebben van het aantal voorwerpen dat in vroegere tijden werden gemaakt in deze techniek of welke patronen de mensen gebruikten.

Een vrouwenmuts gevonden bij een vrouwelijk veenlijk in Bredmose, Denemarken. Een ander mutsje is gevonden bij Borkum Eshoj, ook in Denemarken. Beide mutsen zijn gedateerd rond 1400 B.C.

Een paar vondsten in Egypte waren aan het einde van de 19e eeuw de reden dat de techniek in Nederland opnieuw werd geintroduceerd.. Het is ook de reden waarom de techniek in eerste instantie bekend stond als Egyptisch vlechtwerk. Later realiseerden archeologen zich dat dezelfde techniek nog steeds bestond in o.a. Zweden en dat de daar gebruikte term sprang correcter bleek te zijn. Deze naam wordt gebruikt in Duitsland, Denemarken, Zweden en Engeland. In Nederland schreef mevr. E Siewertsz van Reezema een serie artikelen over de techniek en zij was dan ook grotendeels verantwoordelijk voor het verspreiden van de kennis over deze eeuwenoude techniek. De sprangtechniek is zelfs langere tijd opgenomen geweest in het curriculem van verschillende HBO opleidingen op het gebied van textiele werkvormen.

Vandaag de dag is er slechts een klein groepje mensen die de techniek beheerst. Een deel hiervan heeft in de jaren 50 tot 70 de techniek geleerd op een van voorgenoemde opleidingen of zijn net als Blue genteresseerd experimentele archeologie en reenactment.

En toch moet de techniek sprang niet zo heel lang voor de herontdekking zijn uitgestorven. in de 18 en 19e eeuw werden bijvoorbeeld de officierssjerpenvoor de hogere militaire gemaakt in de sprang techniek. Dichter bij (mijn) huis is Groningen. In deze provincie was het tot in de 19e eeuw gebruikelijk dat de manne n hun pruimtabak bij zich droegen in speciaal hiervoor gemaakt tabaksbuidels. Het gat in de buidel waardoor de tabak eruit kon worden genomen, werd afgesloten door een metalen ring. Deze buidels werden bijna altijd in de sprangtechniek gemaakt omdat de rekbaarheid van sprang hier erg geschikt voor was. Op de foto hiernaast zie je een moderne replica van zo'n tabaksbuidel. Deze replica is gemaakt door mevrouw Bos. Een aantal van haar werkstukken vind je een eigen pagina, waarvon onderaan deze pagina een link..

Experiment archeologie

Vele verschillende patronen zijn mogelijk, maar het is niet altijd duidelijk welke patronen men in welke perioden kenden en gebruikten. De meeste patronen geven een erg open structuur, zoals breien en lijkt erg op de structuur van een visnet. (maas-structuur). Door deze elastisiteit is deze techniek zeer geschikt voor haarnetjes, mutsen en tassen...
Als Blue's sprangwerk wilt zien, kun je op een foto op deze bladzijde klikken. je wordt dan doorgestuurd naar het fotoalbum. Misschien heb je de tentoonstelling "expeditie archeologie!" gezien in het museum maaseik (Belgie) of in het Drents Museum te Assen. Deze tentoonstelling over experimentele archeologie omvat o.a. de sprangtechniek en een aantal van Blue's werkstukken was in deze tentoonstelling te zien.

Projecten

Door de jaren heen heb ik de nodige werkstukken gemaakt.
Van een aantal werkstukken heb ik foto's in een album geplaatst

Een aantal werkstukken heb ik wat uitgebereider gedocumenteerd.
Deze hebben een verslag op een eigen pagina.
Hieronder zie je een overzicht van deze projecten.

Beenwindsels

Wil je meer weten over de beenwindsels die ik aan het maken ben in de sprangtechniek, kun je op de foto hiernaast klikken.

Trui

Mijn eerste zelf gesprangde trui! Gebaseerd op een voorbeeld uit het boek: "Sprang-Egyptisch vlechten", van Hetty Nijman. Als je meer wilt weten kun je ook hier op de foto klikken

Babytrui

En als je het in het groot kan, moet het in het klein toch ook lukken? Hier een beschrijving van het tweede babytruitje dat ik heb gemaakt.

Muts

Een replica van een ijzertijdmuts. Naast het maken van simpele banden en kleine tasjes, was dit mijn eerste serieuze project.

Haarnetje

Een klein werkje voor als de muts iets te moeilijk is.

Tassen

Zoals ik al heb vertelt, heb ik behoorlijk wat tassen gemaakt. Op deze pagina heb ik een aantal beschrijvingen van tassen verzameld, voor de liefhebber.

Hoe het werkt

Ik kan me voorstellen dat je natuurlijk ook wilt weten hoe je deze techniek uitvoert. Daarom heb ik een korte beschrijving gemaakt van de basissteek van het sprangen. Met deze tekst, aangevuld met de begeleidende foto's kun je zelf aan de gang.

Deze beschrijving en enige titels van boeken over sprang vind je hier.

Verder vindt je hier een aantal werkstukken van mevrouw Bos.