Veenlijken in Europa

Rond het begin van onze jaartelling waren grote delen van Noord-West Europa met veen bedekt. Het veen is een soort moerasachtig gebied. Veen bestaat uit niet helemaal verteerde plantenresten en heeft een conserverende werking. Organisch materiaal wordt in het veen geconserveerd door o.a. het zeer lage zuurstofgehalte en de zeer hoge zuurgraad in het veenwater. Het veenmos speelt ook een erg belangrijke rol. Veenmos heeft een antiseptische werking waardoor het de groei van bacterien voor een deel tegenhoud, maar niet helemaal.

De stof die verantwoordelijk lijkt voor de conserverende werking van veenmos heet sphagnan. Deze stof zorgt ervoor dat de veenlijken wel gelooid lijken en hun specifieke bruine kleur krijgen. Ook de rode kleur van het haar die alle veenlijken gemeen hebben, komt door het verblijf in het veen. Veel enzymen kunnen een super sterke binding aangaan met het sphagnan en houden dan op om als enzymen te werken. Hierdoor wordt de afbraak van organisch materiaal in venen tegengehouden. Niet volledig natuurlijk, er is wel degelijk verval van de veenlijken alleen gaat het heel erg langzaam.
Meestal worden alleen de botten en huid bewaard, maar soms ook de weke delen zoals organen en haren. Deze veenlijken worden gevonden in het zogehete hoogveen. Veenlijken waarvan allen de skeletten zijn bewaard komen vooral uit het laagveen. Ook wordt er in het hoogveen meer textiel bewaard dan in laagveen.

Van van de ooit uitgestrekte veengebieden zijn bijna helemaal afgegraven (turfwinning) waardoor er slechts nog speldeprikjes veengebied over zijn gebleven. Tijdens het turfgraven kwamen veenarbeiders soms overblijfselen tegen uit een ver verleden, zoals sieraden en aardewerk, maar soms ook textiel. Ook zijn er in het veen complete wegen gemaakt van boomstammen gevonden evenals een houten tempeltje, karkassen van dieren en voedsel zoals brood en gedroogd fruit gevonden. De beroemdste veenvondsten zijn de veenlijken.
Veel van de honderden veenlijken die zijn gevonden, zijn na hun ontdekking herbegraven, meestal op het plaatselijke kerkhof. Ook werden ze soms als afval weggegooid of juist tot een kostbaar medicijn vermalen (Mummica). Er zijn dus veel meer veenlijken geweest, van sommige resten nog foto’s, van anderen hebben we slechts een kleine vermelding in een artikel in een oude krant.

Oudst bekende foto's van een veenlijk op de vindplaats, 1 mei 1892, Nederfrideriksmose.

Niet alle veenlijken komen uit dezelfde periode. Sommige komen uit de bronstijd, anderen uit de Ijzer/Romeinse tijd maar er zijn ook middeleeuwse veenlijken bekend. De meeste veenlijken komen uit de periode 500 voor Christus tot 500 na Christus.
Vroeger dacht men dat het om mensen ging die in het moeras waren verdwaald. Ook wordt er wel gesuggereerd dat het gaat om misdadigers die zijn veroordeeld. Hier wordt vaak verwezen naar de geschriften van de Romeinse geschiedschrijver Tacitus. Tacitus schreef in zijn Germania over de gewoonte bij de Germanen om voorwerpen zoals bv. wapens te offeren in het water. Deze zijn ook veel teruggevonden. Maar ook beschrijft Tacitus hoe terechtgestelden soms werden verdronken!
Tegenwoordig neemt men aan dat sommige personen zijn geofferd. De aanwijzingen hiervoor zijn bijvoorbeeld de geweldadige dood die de veenlijken zijn gestorven en de manier waarop ze in het moeras zijn begraven. Hun keel was doorgesneden of ze zijn opgehangen. Een paar veenlijken waren met stokken in het veen vastgezet. Opvallend veel hadden een soort lichamelijke afwijking en bij meerderen was vlak voor hun dood de helft van hun schedel geschoren... De exacte betekenis hiervan is niet bekend. Uit het veen van Denemarken, Duitsland, Ierland, Groot-Brittannië en Nederland zijn meer dan 2000 lichamen gevonden.

Deze doden zijn vaak duizenden jaren oud en bieden ons de kans meer te leren over het dagelijks leven van deze mensen. De kleinste details, zoals kleding of zelfs voedselresten in de maag zijn vaak nog herkenbaar. Maar hoeveel we ook kunnen leren van de lichamen over een tijdsperiode in onze geschiedenis waar we zo weinig van weten, we mogen niet uit het oog verliezen dat we hier te maken hebben met de overblijfselen van echte mensen zoals jij en ik. Deze moeten natuurlijk met respect behandeld worden. Wij hopen dan ook dat niemand aanstoot geeft aan de volgende opsomming van Europeese veenlijken.

De verschillende veenlijken zijn ingedeeld op verschillende pagina al naar gelang hun vindplaats (land).
Verder naar onderen kun je doorklikken naar deze verschillende pagina's door op de betreffende foto te klikken.
Helemaal onderaan deze pagina vind je een overzicht van alle veenlijken bij ons bekend op volgorde van ouderdom.
Mis je er eentje? Laat het ons vooral weten!

Meisje van Yde

Het meisje van Yde
De mannen van Nieuw-weerdinge
De man van Emmer-Erfscheiderveen
De vrouw van Zweeloo
De man van Aschbroeken
De man van Exloermond
De mannen van Wijster

Het meisje van Windeby (Windeby I)
De man van Windeby (WindebyII)
De man van Rendswühren
De schedel van Osterby
De man van Damendorf
De man van Neu Versen (roter Frans)
De jongen van Kayhausen
Het verdwenen meisje van Rost
Man van Neu England
De man van Husbäke
De man van Dätgen
De man van Bockhornerfeld
Het meisje van het Uchter veen
De verdwenen mannen van Grossenmoor

Meisje van Windeby

Tollund man

Man van Tollund
Vrouw van Elling
Man van Grauballe
Meisje van Bredmose/ Arden
Vrouw van Huldremose
Man van Borremose
Vrouw van Borremose
Vrouw van Haraldskær
Schedel van Porsmose  
Vrouw van Koelbjerg  
Hoofd van Roum
Hoofd van Stidsholt
Man van Bocksten

Man van Lindow 
De vrouw van Lindow
De lijken van Cladh Hallan
De verdwenen vrouw van Amcottsmoor
De verdwenen man van Mulkeeragh
De verdwenen vrouw en kind van Ballgudden
De verdwenen vrouw van Terrydremount
Man van Gallagh
Man van Clonycavan
De man van Old Croghan
De vrouw van Meenybradden

Lindow man

Chronologische lijst bekende veenlijken

In deze lijst staan alleen de veenlijken waarvan een datering bekend is. Deze datering is uiteraard per benadering.
Voor een completere lijst verwijs ik graag door naar het boek "Vereeuwigd in het veen" van Wijnand van der Sanden.

Koelbjerg (Denemarken) 8000 voor Christus
De schedel van Porsmose (Denemarken) 2600 voor Christus
Het meisje van Bredmose/Arden (Denemarken) 1400 voor Christus
Man van Emmer-Erfscheiderveen (Nederland) 1000 voor Christus
Meisje van Uchter Moor (Duitsland) 650 voor Christus
Meisje van Drobnitz (Polen) 650 voor Christus
De man van Borremose (Denemarken) 600 voor Christus
Vrouw van Haraldskær (Denemarken) 500 voor Christus
De vrouw van Borremose (Denemarken) 500 voor Christus
De jongen van Kayhausen (Duitsland) 300 voor Christus
Man van Damendorf (Duitsland) 300 voor Christus
De man van Lindow (Verenig Koninkrijk) 300 voor Christus
Man van Gallagh (Ierland) 300 voor Christus
Man van Clonycavan  (Ierland) 300 voor Christus
Man van Oldcroghan (Ierland) 250 voor Christus
De man van Exloermond (Nederland) 300 voor Christus
Man van Tollund (Denemarken) 220 voor Christus
Vrouw van Elling (Denemarken) 210 voor Christus
De vrouw van Huldremose (Denemarken) 100 voor Christus
Man van Grauballe (Denemarken) 55 voor Christus
Mannen van Nieuw-Weerdinge (Nederland) 50 na Christus
Meisje van Yde (Nederland) 50 na Christus
De man van Bockhornerfeld (Duitsland) 50 na Christus
Man van Rendswuhren (Duitsland) 50 na Christus
Schedel van Osterby(Duitsland) 50 na Christus
Vrouw van Huldremose ( Denemarken) 80 na Christus
Meisje van Windeby (Duitsland) 100 na Christus
De man van Husbäke (Duitsland) 150 na Christus
Man van Neu England (Duitsland) 200 na Christus
Vrouw van Zweeloo (Nederland) 150 na Christus
De vrouw van Lindow (Verenig Koninkrijk) 250 na Christus
Man van Neu Versen (Roter Franz)(Duitsland) 300 na Christus
De verdwenen mannen van Grossenmoor (Duitsland) 300 na Christus
Bernutsfeld (Duitsland) 700 na Christus
De man van Bocksten (Zweden) 1250 na Christus
De vrouw van Meenybradden (Ierland) 1570 na Christus
De mannen van Wijster (Nederland) 1570 na Christus.

Deze lijst is nog niet compleet en wordt nog verder aangevuld. Mis je een veenlijk? Geef het vooral door