Veenlijken in het Verenigd Koninkrijk en Ierland

In het Verenigd Koninkrijk zijn veenlijken gevonden maar helaas zijn de meeste niet bewaard gebleven.
Van sommige vondsten is echter wel een beschrijving bekend.

De Ierse veenlijken staan ook op deze pagina beschreven

De man van Lindow

In augustus 1984 vonden turfstekers in Cheshire, de torso van een manlijk veenlijk. Zijn hoofd en zijn rechter voet werden later dat jaar gevonden. In 1988 werden delen van zijn benen werden aangetroffen. Men ontdekte dat de man zo'n 2300 jaar oud was. Hij kreeg de naam Pete Marsh, maar is vooral bekend als de man van Lindow.

Waarschijnlijk was ook deze man geofferd aan de goden. Hij had een van pezen geknoopt touw om zijn nek waarmee wij waarschijnlijk is gewurgd. Ook hij was drie keer op het hoofd geslagen en met een mes in de hals gestoken. Daarna was hij met zijn gezicht naar beneden in het veen geplaatst.

De tanden van zijn goede gebit lieten zien dat hij ongeveer 20 a 30 jaar oud was toen hij stierf. Hij droeg een baard en snor, wat onder veenlijken niet veel voorkomt. Hij had last van artritis en erg nette nagels.
Hij had wormen in zijn darmen maar was verder goed gezond.In zijn maag zat een mengsel van graan, zemelen en wat verbrand brood.

Lindow man is gevriesdroogd is te zien in het British Museum.

De vrouw van Lindow

Op 13 mei 1983 zagen 2 turfstekers een stuk van een vrouwenhoofd in het veen bij Lindow Moss, in Cheshire, waar later ook de Lindow man werd gevonden. Een man die daar in de buurt woonde, Peter Reyn-Bardt bekende dat hij 23 jaar geleden zijn vrouw had vermoord en in het veen had gegooid. Maar toen het hoofd door de C-14-metohode werd onderzocht bleek dat het hoofd ongeveer 1770 jaar oud was. Peter Reyn-Bardt werd echter wel veroordeeld voor de moord op zijn vrouw.

Helaas heb ik nog geen fotomateriaal gevonden van de vrouw van Lindow.

De lijken van Cladh Hallan  

De vier lijken van Cladh Hallan werden ontdekt onder de vloeren van 2 ronde huizen van drieduizend jaar oud op de bekende vindplaats Cladh Hallan op het Hebriden-eiland South Uist. Het oudste lichaam is van een man van 3500 jaar geleden, de andere zijn een paar eeuwen jonger. Waarschijnlijk gaat het o.a. om een man en vrouw van middelbare leeftijd en een meisje van drie jaar oud.
Na een koolstof-14 datering bleek dat de vier doden van South Uist zo'n 6 eeuwen na hun dood zijn begraven. Misschien was het veenachtig water gebruikt om de lichamen te bewaren. Dit zijn de eerste mummies ooit in het Verenigd Koninkrijk gevonden. Zo waren de lichamen ontdaan van ingewanden. Ze zijn waarschijnlijk gezwachteld want de ledematen zaten erg dicht tegen het lichaam. Windsels zijn er niet gevonden, die zijn waarschijnlijk vergaan.

De BBC heeft een televisie programma gewijd aan het archeologisch onderzoek naar deze lichamen genaamd "Meet The Ancestors".

"We are talking about artificial preservation of the soft tissue after death. It is something that is deliberate. The flesh after a certain space of time will rot away from even a preserved body. We didn’t dig them up, then say ‘Ah, mummies!’, but we thought there was something strange. They were very tightly crunched up and had to have been bound for some time."

Mike Parker-Pearson, expert in prehistorische begravenis riten.

De verdwenen vrouw van Amcottsmoor

Vrij vertaald uit Lindow Man –The Body in the Bog van I.M Stead, J.B Bourke, Don Brothwell:

In 1747 werden de resten van de vrouw van Amcotts Moor gevonden. Vandaag bestaat alleen haar leren schoen nog. Aan de schoen te zien kwam de vrouw uit de late Romeinse periode, ongeveer 200 tot 400 jaar na Chr. Haar rechterschoen en hand werden vlak na de vondst naar de Royal Society in London gestuurd, maar deze zijn spoorloos verdwenen.

De verdwenen man van Mulkeeragh

Vrij vertaald uit Lindow Man –The Body in the Bog van I.M Stead, J.B Bourke, Don Brothwell:

In een veen bij de boerderij van Jacob Smith in Mulkeeragh staat een simpele grafsteen. Deze is geplaatst boven de lichamelijke resten die daar werden gevonden, gekleed in een tartan militair uniform in 1753. Deze Hooglandse soldaat werd daar gevonden door de vader van Jacob Smith, wijlen Josiah Smith toen deze aan het turfsteken was.
Hij vond het lichaam uitgestrekt in het veen gekleed in een lange 'tartan' mantel, zowel lichaam als kledingstuk in uitstekende staat verkerend...er werd besloten om het lichaam opnieuw te begraven op de plek waar het ook was gevonden, waar het nu nog steeds rust.

Met tartan wordt bedoeld een ruitpatroon zoals we deze kennen van de schotse kilten die in de kleuren van de clan worden uitgevoerd. Ruitpatronen kennen we echter ook uit eerdere perioden in de geschiedenis dus dit zegt weinig over de leeftijd van deze beschreven vondst.

De verdwenen vrouw en kind van Ballgudden

Vrij vertaald uit Lindow Man –The Body in the Bog van I.M Stead, J.B Bourke, Don Brothwell:

In een veen bij Ballgudden werden in 1831 de resten van een vrouw en een kind gevonden. Het haar van de vrouw leek weinig te hebben geleden onder het verblijg in het veen. Het lichaam had zijn natuurlijke vorm bewaard.......Het vlees als het vet van een dier. Het haar was geel van kleur. Het vlees van het kind was geheel verdwenen. Het kind had een leren bandje om de nek.

De verdwenen vrouw van Terrydremount

Vrij vertaald uit Lindow Man –The Body in the Bog van I.M Stead, J.B Bourke, Don Brothwell:

Ene James Thompson wond in 1832 het skelet van een vrouw en een schoen nabij Terrydremount South. Ook werd er een houten kruk gevonden bij het lichaam. Haar haren waren geel van kleur. De kruk werd opgegraven door een wagenmaker. Er was geen vlees meer aanwezig op het lichaam, alleen het skelet was bewaard gebleven. Ook hier werd besloten om de resten te begraven op de plek waar ze waren gevonden.

Er zijn nog meer beschrijvingen van veenlijk vondsten te vinden in het boek Lindow Man –The Body in the Bog van I.M Stead, J.B Bourke, Don Brothwell.
Het overzicht is hier dus nog niet compleet.

Veenlijken in Ierland

Ook in Ierland zijn enkele veenvondsten bekend. De meeste hiervan zijn veel recenter gevonden dan bv de Nederlandse veenlijken omdat er in Ierland nog steeds veen wordt afgegraven. Ook hier gebeurt dat echter met grote graafmachines waardoor de gevonden lichaam vaak zwaar beschadigd terug worden gevonden.

De man van Gallagh

In 1821 werd er door veenarbeiders in het veen bij Castleblakeney de man van Gallagh gevonden. Zijn lichaam lag op zijn linkerzijde en was bedekt met een cape van hertenleer. De cape was bij de nek dichtgemaakt met wilg, mogelijk is hij daar ook mee gewurgd. Met twee houten pinnen was zijn lichaam vastgezet in het veen. Na de eerste vondst werd hij herbegraven en met enige regelmaat ook weer opgegraven zodat mensen hem konden bekijken. Volgens R. C. Turner werd het lichaam uiteindelijk naar het Royal Dublin Society en later de Royal Irish Academy gestuurd waar het werd tentoongesteld. Het werd zo het eerste complete veenlijk dat ooit tentoongesteld werd.
Tijdens het drogingsproces vervormde het goed bewaarde lichaam helaas en zijn de hoofd en baardharen verloren gegaan.
Van de cape zijn alleen kleine stukjes bewaard gebleven.

Het lichaam van de man van Gallagh is gedateerd ca 300 voor Chr. en is te zien in het National Museum of Ireland in Dublin.

De man van Clonycavan

De man van Clonycavan werd gevonden in maart 2003 in het veen bij Clonycavan, vlakbij Dublin. Een recente vondst dus!

Ook hier dacht men eerst aan een modern moordslachtoffer, misschien vermoord door leden van de I.R.A. maar het lichaam blijkt ongeveer 2300 jaar oud.
De man van Clonycavan is gedateerd tussen 392 en 201 voor Chr. Hij leefde dus tijdens de ijzertijd.

Het lichaam werd ontdekt in een veenafgraafmachine. Het lichaam werd ontdekt in een veenafgraafmachine. Alleen zijn torso en onderbuik zijn bewaard gebleven, de machine heeft het lichaam waarschijnlijk doormidden gesneden. Men heeft de lengte van de man dus moeten schatten, hij zal zo'n 1.57 meters lang zijn geweest. Het lichaam werd ontdekt in een veenafgraafmachine.

Zijn schedel is opengespleten door een scherp voorwerp. In de diepe wond is hersenweefsel aangetroffen. Ook was hij op zijn borst verwond en waren zijn darmen eruit gehaald, net als bij een van de mannen van Nieuw-weerdinge.
Hij heeft verder een litteken dat van zijn neus naar zijn rechter oog loopt.
Waarschijnlijk is deze snee door hetzelfde scherpe voorwerp veroorzaakt, waarschijnlijk was dit een bijl.

Analyse van zijn haren onthulkde dat hij voor zijn dood veel groenten heeft gegeten. Misschien kan dit betekenen dat hij in de zomer is gestorven.
Hij was nog relatief jong toen hij stierf, waarschijnlijk tussen de 20 en 25 jaar.

Het lichaam van de man van Clonycavan is te zien in het National Museum of Ireland in Dublin.

Opvallend is zijn haarstijl: een soort Mohawk die omhoog werd gehouden door een soort haargel gemaakt van plantaardige olie en dennenhars. Dit is waarschijnlijk geimporteerd vanuit Spanje en Frankrijk, wat meteen een bewijs van handel is tussen deze gebieden en Ierland.
Dit kan ook betekenen dat hij tot de rijkere leden van zijn samenleving hoorde omdat niet iedereen zich dit sort dure producten kon veroorloven. Vanwege zijn haardracht wordt hij ook wel eens een ijzertijd David Beckham genoemd.

Hij had een beschadigde neus en zeer slechte tanden. Verder droeg hij een dun baardje. De Universiteit van Dundee heeft een gezichtsreconstructie gemaakt.

De man van Old Croghan

Hij is meerdere keren in borst gestroken, vervolgens onthoofd en zijn lichaam in tweeen gesnedend. Zijn hoofd en onderlichaam zijn niet teruggevonden, we hebben alleen zijn torso, onderbuik en armen. Een snee op zijn arm zou een verdedigingswond kunnen zijn. Hij is voor zijn dood ook gemarteld, zo heeft hij onder elke tepel een diepe snee.

Het lichaam is naakt gevonden met alleen een gevlochten leren bandje om zijn linker pols.

De man van Old Croghan werd 3 maanden na de man van Clonycavan gevonden namelijk in juni 2003. Hij is genoemd naar een plaatselijke heuvel, dicht bij de vindplaats; Croghan Hill ten noorden van Daingean.
De man heeft geleefd tussen 362 en 175 voor Chr. zo'n 2500 jaar geleden en stamt daarmee uit de ijzertijd.
De man was 20 tot 25 jaar oud toen hij stierf.
Hij moet voor zijn tijd bijzonder lang zijn geweest. Uitgaande van de lengte van zijn bovenarm, moet hij ongeveer 1.98 meter zijn geweest, van alle veenlijken de langste.

Waarschijnlijk had de man van Old Croghan een hoge status, zijn handen waren keurig verzorgd. Het waren niet de handen van een man die zwaar werk moest doen. Deze handen zijn trouwens erg groot en prachtig bewaard gebleven.
Zijn vingerafdrukken zijn erg goed te zien.
Analyse van zijn nagels lieten zien dat hij bij erg gezond voedsel tot zijn beschikking had gehad, veel vlees en veel groenten.
Zijn maaginhoud bevatte nog resten dat zijn laatste maaltijd dat uit graan en karnemelk had bestaan. Maar helemaal gezond is hij ook niet geweest want op zijn longen waren littekens te zien: hij leed schijnbaar aan borstvliesontsteking.

Het lichaam van de man van Old Croghan is te zien in het National Museum of Ireland in Dublin.

De vrouw van Meenybradden

OP 3 mei 1978 vonden veenarbeiders in het Meenybradden veen vlakbij Ardara, het lichaam van een 25 tot 30 jarige vrouw.
Ze was bedekt door een wollen mantel. Deze mantel heeft voor nogal wat ophef gezorgd yorn bleek dat de mantel 5 eeuwen jonger zou zijn dan het lichaam?
Het lichaam is gedateerd rond 1570 na Christus wat past bij de middeleeuwse stijl van de mantel.
Er waren geen wonden te zien op haar lichaam en er werden ook geen verdere spullen gevonden. We hebben dan ook geen duidelijk idee over haar doodsoorzaak. Ze lag op haar rug in het veen in oost-westelijke richting. Het lichaam was erg goed bewaard gebleven, alleen haar voeten waren ietswat vergaan. De vrouw had kort geknipt haar wat net als haar winpers mooi geconserveerd was. Ze werd uiteindelijk naar Dublin vervoerd en in het stadsmortuarium opgeslagen in een vriezer. Daar bleef het vervolgens 7 jaar liggen, wat het lichaam nodig heeft beschadigd. In juli van 1985 is het lichaam naar het British Museum gebracht voor verdere conservatie.

Haar gevriesdroogde lichaam wordt bewaard in het National Museum of Ireland in Dublin. maar wordt niet tentoongesteld.

Bronnen en links

Musea:

British Museum

National Museum of Ireland

Sites

peatlands

Boeken

Mummies uit het veen, P.V. Glob

Vereeuwigd in het veen, Wijnand van der Sanden

Mens en moeras, uitgave Drents Museum

Schatten uit het veen, uitgave Drents Museum