Naaldbinden

Waarom naaldbinden?

Toen wij begonnen met Byfrost hadden sommigen van ons geen idee wat hun specialiteit zou worden en net als met banen en hobbies heb ik een aantal verschillende technieken geprobeerd. Ik heb aan houtbewerking gedaan, mijn eigen kleding gemaakt, heb leer bewerkt en verschillende weef technieken beoefend. Maar het lukte niet een echte specialiteit te kiezen. Ik kende het naaldbinden maar alleen de Deense steek (O/UO). Het probleem was dat ik deze specifieke steek niet zo mooi vond. Toen werd ik gevraagd een workshop naaldbinden te geven aan een groepje kinderen. Tijdens het surfen op het internet was ik de site van Bernard Dankbar tegengekomen, waar ik voor het eerst de Olsosteek (UO/UOO) zag. Deze steek fasineerde mij, ik ben er mee gaan experimenteren en zo heb ik uiteindelijk mijn specialiteit gevonden.

Algemene informatie

Over de hele wereld is deze oeroude techniek gebruikt en onder vele namen bekend. Hier een kleine greep uit de Europeese namen voor deze techniek.

• Nederlands: naaldbinden
• Zweeds: nålebinding, nålbindning, nålning, påtning, sömning
  Deens: Nålebinding, binding, knudeløst net
  Engels: needle binding, knotless net, plain looping, buttenhole looping, simple loop interlocking, naalbinding, nailbinding or needle binding
  Duits: Schlingentechnik

Naaldbinding lijkt op breien en haken, alleen werk je niet met een eindeloze lengte draad van een bol, maar met korte stukjes draad. Het bereikte effect wordt ook wel omschreven als een net zonder knopen. De draad wordt met een naald door eerder gemaakte lus gehaald, waardoor een nieuwe lus ontstaat. Zo worden de lussen 1 voor 1 gemaakt. Een ander groot verschil met haken en breien is dat een haak- of breiwerk makkelijk is uit te halen, een naaldbindwerk niet. Op het oog kan een naaldbindwerk erg lijken op haak- of breiwerk maar als je de draad volgt, of het werk probeert uit te halen, zul je snel zien dat het naaldbindwerk is.

In het verleden werden in deze techniek sokken, kousen, tasjes, mutsen, wanten, schoenen, netjes en versiersels gemaakt. Uiteindelijk is de techniek verdrongen door het breien en haken, technieken die veel minder arbeidsintensief zijn dan naaldbinden.

Waarschijnlijk ligt er in Europeese musea meer naaldbindwerk maar wegens de onbekendheid ermee is het niet als zodanig benoemd. Zo vonden we op vakantie een mooie geel/ groene middeleeuwse kindersok in het museum in Trier (Dld).

kindersok, gezien in Trier, 10e-11e eeuw

Geschiedenis

Naaldbinden wordt door velen beschouwd als de oudste textiele werkvorm, waaarschijnlijk nog ouder dan het spinnen met een spintol. Dit omdat je voor naaldbinden geen lange draad nodig hebt, maar met korte stukken draad werkt. Er zijn echter maar weinig vondsten. We hebben het over textiel dat natuurlijk erg vergankelijk is en alleen onder speciale omstandigheden in de bodem bewaard blijft.

Een aantal van de oudste vondsten werden gedaan in Judea (6500 jr voor Chr.), Denemarken (4500 jr voor Chr.) maar er zijn ook vondsten bekend uit de Britse eilanden, Skandinavie, het oude Egypte en het Arabische schiereiland. Nog steeds wordt de techniek op vele plaatsten beoefend maar in Europa kom je het vooral tegen in Zweden. Hier is de techniek bewaard gebleven en wordt hier en daar ook onderwezen.

Omdat wij ons vooral bezig houden met de vroege middeleeuwen, richt ik me hier op vondsten uit dit tijdsperiode.

Sok, 10e eeuw, Coppergate, York, Groot Brittanië.

Äsle Mitten (want), datering niet zeker.

Maaswerk uit Mammen, Denemarken, 10e eeuw.

Een naaldgebonden muts, Antinoe, Egypte, 9e/10e eeuw.

Negen fragmenten naaldbindwerk uit Novgorod

Twee wanten uit IJsland en Finland, uit de Vikingtijd

Uitleg techniek

Er bestaan onwijs veel steken als je het hebt over naaldbinden. Van heel erg simpel als de F1 O/UO de Deense steek tot vage varianten als F1 UUOOUUU/OOOUUOOO waar niet eens een normale naam voor is en als je creatief bent, (en geduld hebt) kan je vast nog wel meer spannende dingen bedenken. Om tussen al deze verschillende steken nog logica te vinden zijn er verschillende klassifidatie systemen bedacht. Ik zal
Maar ik hou mij vooral bezig historisch verantwoorde steken, die over het algemeen genoemd zijn naar hun vondstplaats, denk maar aan de oslo- korgen- york- mammen- åsle- dalbysteek. Zelfs dit gaat mij te ver. Liever goed in een steek dan een beetje in alles. Daarom heb ik op de volgende pagina alleen de uitleg van de oslosteek F1 UO/UOO

Bronnen

Er is slecht 1 Nederlandse titel over naaldbinden en deze heb ik uiteraard gebruikt als bron. Dit is het boekje van Helga Steffensen, 'Naaldbinding, een handwerktechniek uit de oudheid, opnieuw ontdekt en uitgevoerd". Helaas niet de beste titel maar nogmaals: de enige Nederlandse. Er is in het Engels, Duits en in het Zweeds en Deens gelukkig ook de nodige literatuur bekend.

Hieronder een aantal titels:

Helga Steffensen, 'Naaldbinding, een handwerktechniek uit de oudheid, opnieuw ontdekt en uitgevoerd".
map 2 van "Het Komplete Handwerken" uitleg van een paar steken (zie naaldkant hoofdstuk) Nalbinding Made Easy, Sigrid Briansdotter (Anne Marie Haymes) Nålbindning, the easiest, clearest guide ever!, N. Mellgren

Links