Vuursteen bewerken

Over onze vroegste geschiedenis is niet zo heel veel bekend. Zonder geschreven bronnen zijn we afhankelijk van bodemvondsten en omdat de meeste materialen niet zo lang bewaard blijven, zijn dit meestal voorwerpen van steen waaronder vuursteen een bijzondere plaats inneemt.

Vuursteen of keisteen is een hard gesteente (7 op de schaal van Mohs) dat in klompen of platen gevonden wordt in kalksteen. Bij een harde klap op een vuursteen breekt er erg makkelijk een scherp af. De randen hiervan kunnen superdun en vlijmscherp zijn. Zeer geschikt dus om messen of pijlpunten van te maken. De Engelse naam voor vuursteen is flint waar de uitdrukking flinterdun vandaan komt.

De naam vuursteen verwijst naar de eigenschap van vuursteen dat als je met een stuk ijzer of pyriet op een vuursteen slaat er vonken ontstaan. Deze werden gebruikt om vuur te maken.
De stenen klings op bovenstaande foto is gemaakt van vuursteen uit Limburg.

Limburg

In Limburg zijn prehistorische vuursteenmijnen gevonden. Dit Limburgse vuursteen kom je in heel Nederland tegen. In de Noordelijke delen van het land heeft de dikke ijslaag uit vroegere ijstijden het vuursteen in de boden zo samengedrukt, dat er allemaal barsten in zijn ontstaan. Hierdoor is het niet geschikt om grotere voorwerpen van te maken, Hiervoor werd b.v. steen uit Limburg gehaald. Dit vuursteen heeft een licht grijze kleur. Tussen Rijckholt en Sint Geertruid in Nederland, bevindt zich een vuursteenmijn waar tussen 3950 voor Christus en 2650 v.Chr. vuursteen is gedolven.

Denemarken

Deze hele donkere vuursteen komt van Falstereiland in Denemarken. Over heel Noordwest Europa kom je in de bodem vuurstenen voorwerpen tegen die gemaakt zijn van dit Deense vuursteen. Er was schijnbaar een soort handel in vuursteen...

Helgoland

Deze rode vuursteen komt ook uit Denemarken. Deze typische kleur wordt alleen gevonden in helgoland. Deze foto laat een half-fabrikaat bijlkop zien. De bijl is dus niet helemaal af. Hij is gevonden samen met allerlei andere voorwerpen gemaakt van dezelfde Helgolandvuursteen.

Collectie Drents museum

Grand Pressigny

In het Franse Grand Pressigny wordt een honingkleurige vuursteen gevonden. Schijnbaar werd er niet alleen uit het noorden vuursteen gehaald maar ook uit het zuiden.

Van ver weg

Deze dolk is namelijk gevonden in Eext maar is gemaakt van Grand Pressigny vuursteen.

Collectie Drents Museum

Bergerac

Het vuursteen dat in Bergerac wordt gevonden heeft een veel lichtere kleur met mooie roze tinten.

Dichterbij

Al komt het vuursteen van deze in Drenthe gevonden bijltjes van minder ver. Waarschijnlijk komt dit vuursteen uit Limburg of Noord-Belgie. De vuursteenmijnen te Spiennes zijn het grootste en oudste complex van vuursteenmijnen in Europa. Er zijn echter in Tsjechie mijnen gevonden van wel 9400 jaar oud!

Verschillende voorwerpen

Men maakte niet alleen bijlen en dolken, maar veel verschillende voorwepen, elk met een specifiek doel. In Wilhelminaoord zag ik dit kleine overzicht van allerlei verschillende voorwerpen van vuursteen uit verschillende prehistorische perioden.

Vuistbijl

De eerste mensen in onze streken waren de neanderthalers. Zij maakten o.a. vuistbijlen van vuursteen. Deze vuistbijl uit Anderen is hier een mooi voorbeeld van. De naam zegt het al, je hield dit voorwerp in je vuist. het is een soort prehistorisch zakmes...

Collectie Drents museum

Microlieten

De kleine stukjes vuursteen worden microlieten genoemd. Vooral in de middensteentijd worden deze kleine stukjes gemaakt.

Spitsen en schrabbers

Daarmate de eeuwen voorbij gaan, leert men steeds meer over het bewerken van vuursteen en begonnen vormen van voorwerpen te veranderen. Aan de vorm van een vuurstenen voorwerp ziet een archeololoog uit welke periode het voorwerp stamt. Deze spitsen en schrabbers komen uit de Hamburgcultuur (13.500-11.100 BC).

Pijlpunten

Deze pijlpunten komen uit de latere klokbekercultuur (ca. 2800 – 1900 BC) en zijn in onze moderne ogen al meer herkenbaar als pijlpunten.

Levende geschiedenis

Naast de archeologische vondsten en reconstructies hebben ook vele experimenten meer inzicht gegeven in het bewerken van vuursteen. Er zijn een aantal mensen in nederland die met vuursteen werken en prachtige replica's maken. Ook geven sommige mensen demonstraties vuursteen bewerken.

Demonstratie

Tijdens zo'n demonstratie (van Ton van Grunsven) in het Drents Museum is deze foto gemaakt. Ton geeft met zijn hand aan waar hij verwacht een scherf af te slaan.

Kling

Door met een klopsteen een harde klap te geven op de vuursteenkern, slaat hij er een kling af. De kling komt precies daar los van de kern waar Ton had voorspeld.

Filmpjes

Vuursteenbewerker Ton aan het werk tijdens de opendag van Buitencentrum Wilhelminaoord 2008.

Wij gaan hier geen cursus vuursteenbewerken geven. Onze kennis hierover is niet groot genoeg en er zijn anderen die dit veel beter kunnen.

Er zijn erg veel filmpjes te vinden op you tube over het bewerken van vuursteen, vooral in het Engels. Bij de links staat een link naar 1 filmpje. Als je daarna op you tube verder zoekt op de woorden 'flint napping' kom je een wereld van filmpjes tegen waarop mensen verschillende aspecten van het vuursteenbewerken demonstreren.

Links

Het stenen tijdperk Nederlandse pagina van een vuursteenbewerker genaamd Diederik Pomstra. Aanrader!

flintsource.net Engelse pagina met vuursteen uit heel Europa.

Vuursteen volgens wikipedia

flintnapper Jimmy (Engels filmpje op you tube, deel 1 in een langere serie instructie video's)