Verfrecepten

Het verven van stoffen was vroeger zwaar en vies werk. De lakenververs moesten werken in allerlei schadelijke dampen van en de geur van urine waarmee de verf werd gefixeerd. De belangrijkste kleuren waren de basiskleuren rood, geel en blauw en de kleur zwart. Men maakte deze kleuren vooral door plantaardig materiaal te gebruiken, maar sommige verfstoffen waren dierlijk van oorsprong. Wij concentreren ons hier op de plantaardige materialen. De lijst is verre van compleet maar geeft een aardige indruk wat er al niet mogelijk is.

Voor een beschrijving van de planten, zie: http://www.wilde-planten.nl/
Een aantal van onderstaande foto's komen ook van deze hele overzichtelijke site. Als je een beetje interesse hebt in onze inheemse planten nmoet je deze site echt eens bekijken.

Bloeiende wouw.

Ook de Romeinen gebruikten de wouw als verfplant maar omdat de plant beter gedijt in warmere klimaten was hun wouw krachtiger.

Geel/oranje

Geel kan uit veel planten gewonnen worden en was dus makkelijk te maken. De Wouw (Reseda luteola) werd b.v. veel gebruikt vanwege de gele kleurstof luteolinet. De wouw is bekend vanaf ongeveer 4000 jaar geleden, men heeft bij paalwoningen wouwzaden gevonden. Misschien werden deze gebruikt als verfplant of als geneeskrachtige plant.

boerenwormkruid [bloeiende toppen] (Tanacetum vulgare)

jeneverbes [verse bessen, geplet] (Juniperus communis)

klein hoefblad [gehele plant] (Tussilago farfara)

liguster [blad, jonge scheuten] (Ligustrum vulgare)

struikheide [jonge topjes] (Calluna vulgaris)

ui [schillen] (Allium cepa)

verfbrem [bloeiende toppen] (Genista tinctoria)

verfkamille [bloemen] (Anthemis tinctoria)

Rood/roze

kleefkruid [wortel] (Galium aparine)

meekrap [wortelstok] (Rubia tinctorum)

ossetong [wortel] (Anchusa officinalis)

walstro, [wortel] (Galium verum of Mollugo)

zuring [wortel] (Rumex acetosa)

Meekrap

Struikheide

Groen

Adelaarsvaren [jonge scheuten] (Pteridium aquilinum)

brandnetel [gehele plant] (Urtica dioica)

liguster [rijpe bessen] (Ligustrum vulgare]

mansoor [wortel] (Asarum europaeum)

struikheide [verse takjes] (Calluna vulgaris)

vlier [blad] (Sambucus nigra)

wouw [hele plant] (Reseda luteola)

Blauw

Blauwe kleurstof werd gewonnen uit de Wede (Isatis tinctoria), de enige bron van natuurlijk blauw die bij ons inheems is. Wede was al bekend in Egypte, mogelijk al 1000 v. Chr. .

Men gebruikte urine als "beitsmiddel", om de verf kleurecht te maken. Bij het dragen van de geverfde textiel komt de gele kleurstof in aanraking met zuurstof uit de lucht, waardoor het van kleur verandert tot een blauwe tint. Dit drogen gebeurde meestal op maandag waardoor de ververs die dag niet veel te doen hadden, vandaar de uitdrukking "blauwe maandag".

Als later de indigo uit India naar Europa komt verdwijnt het gebruik van Wede. Indigo bevat dertig keer zoveel kleurstof en is dus goedkoper.

Bloeiende Wede

Berendruif

Paars/blauw

Alkanet of ossetong geeft tinten van grijsblauw en paars. Als je korstmossen of lichenen laat gisten krijg je ook prachtige paarse resultaten. Korstmossen zijn echter beschermde planten. Niet plukken dus!

berendruif [gedroogd blad + aluin] (Arctostaphylos uva-ursi)

vlier [bessen] (Sambucus nigra)

wede [blad] (Isatis tinctoria)

Bruin/Zwart

braam [jonge scheuten] (Rubus sp.)

jeneverbes [gedroogde bessen, geplet] (Juniperus communis)

walnoot [blad, groene dop en schil] (Juglans regia)

zwart:

berendruif [gedroogd blad + ijzer] (Arctostaphylos uva-ursi)

moerasspirea [wortel] (Filipendula ulmaria).

Moerasspirea